Geçen bahar, Bosko & Admira’nın hikayesi
en önemli medya olayıydı.
Saraybosna’yı terk etmeyi planlamışlardı.
şimdiyle gelecek arasındaki
köprüyü geçerek. Oysa gerçekte
öbür kıyıda olan geçmişti.
Bosko & Admira öldüler
köprünün ortasına ulaşamadan önce
Dünya basınının da manşetleri göründü:
Bosko & Admira – Bosna’nın Romeo & Juliet’i!
Bosko & Admira – Aşk, sınır tanımaz!
Bosko & Admira – Bölünmüş ulusun simgeleri!
Bosko & Admira – Savaşın anlamsızlığı!
Her gazetede aşıkların fotoğrafı vardı.
Arkadaşım Prsic askerdir; Köprüde nöbet tutar.
Bu bahar günleri boyunca
Bosko & Admira’nın naaşlarını gözledi.
çürüyen, kokan, kurtlanan,
sineklerin ve leş kargalarının üşüştüğü.
Küfrederek gaz maskesini
bağlıyordu ne zaman
hafif balar meltemi
ona doğru eserse.
Goran Simic
Çeviren: Kemal Özüdoğru
Aşk Hikâyeleri – Goran Simic
Bu kısa ama sarsıcı şiir, savaşın romantikleştirilmesine yönelik sert bir eleştiridir. Goran Simic, dünya basınının kahramanlaştırdığı gerçek bir trajediyi, cephede bulunan sıradan bir askerin gözünden yeniden anlatır. Böylece şiir, savaşın “haber değeri” ile “yaşanan gerçekliği” arasındaki uçurumu gözler önüne serer.
Gerçek Bir Olaydan Hareketle
Şiirin merkezindeki Bosko ve Admira, Bosna Savaşı sırasında farklı etnik kökenlere mensup iki sevgilidir. Kuşatma altındaki Saraybosna’dan birlikte kaçmaya çalışırken bir köprü üzerinde vurularak öldürülürler. Cesetleri günlerce, hatta haftalarca kimsenin alamadığı bir bölgede kalır.
Şiir, bu tarihsel olayı yalnızca hatırlatmaz; onun medya tarafından nasıl bir sembole dönüştürüldüğünü de sorgular.
Köprü Metaforu
İlk bölümde geçen köprü, şiirin temel simgesidir.
“şimdiyle gelecek arasındaki köprüyü geçerek.”
Köprü, normalde umut ve yeni bir başlangıç anlamına gelir. Bosko ile Admira da onu geçerek geleceğe ulaşmayı amaçlar.
Fakat hemen ardından gelen şu dize bütün anlamı tersine çevirir:
“Oysa gerçekte öbür kıyıda olan geçmişti.”
Bu çok güçlü bir paradokstur. Sevgililer geleceğe değil, ölüme giderler. Ulaşmaya çalıştıkları gelecek yok olmuştur; onları bekleyen yalnızca geçmiş, yani artık geri dönülmesi imkânsız olan eski hayatın hatırasıdır.
Köprü böylece umut ile ölüm arasındaki ince çizgiye dönüşür.
Medyanın Romantikleştirdiği Ölüm
Şiirin ikinci bölümü tamamen gazete manşetlerinden oluşur.
“Bosna’nın Romeo & Juliet’i!”
“Aşk, sınır tanımaz!”
“Bölünmüş ulusun simgeleri!”
Bu ifadeler ilk bakışta anlamlı görünür. Ancak şiirin bağlamında bunlar acı bir ironiye dönüşür.
Gazeteler iki insanın ölümünü romantik bir hikâyeye çevirirken, yaşanan fiziksel ve insani felaket görünmez olur.
Şair burada medyanın diliyle gerçek hayat arasındaki mesafeyi eleştirir.
Şiirin En Sert Kırılması
Üçüncü bölümde sahne tamamen değişir.
Artık gazeteciler yoktur.
Romantik başlıklar da yoktur.
Karşımıza yalnızca köprüde nöbet tutan bir asker çıkar.
Arkadaşı Prsic’in gördüğü şey şudur:
- çürüyen cesetler,
- kötü koku,
- kurtlar,
- sinekler,
- leş kargaları.
Şair özellikle estetikten uzak, rahatsız edici kelimeler seçer.
Çünkü savaş, gazetelerde yazıldığı gibi güzel bir aşk öyküsü değildir.
Gerçek savaş budur.
Gaz Maskesi: Romantizmin Sonu
Şiirin son sahnesi son derece çarpıcıdır.
“Küfrederek gaz maskesini bağlıyordu…”
Dünya sevgiyi konuşurken, köprüdeki asker ceset kokusundan korunmaya çalışmaktadır.
Bu görüntü, şiirin bütün ironisini tek başına taşır.
Gazete manşetleri ile gaz maskesi arasındaki karşıtlık, şiirin merkezindeki eleştiridir.
Bir tarafta semboller,
diğer tarafta çürüyen insan bedenleri vardır.
Dil ve Üslup
Simic yine son derece sade bir dil kullanır.
Özellikle şiirin ikinci bölümünde gazete başlıklarını art arda sıralaması dikkat çekicidir. Bu tekrarlar, medyanın aynı olayı farklı sloganlarla pazarlamasını çağrıştırır.
Son bölümde ise şiir bir anda haber dilinden çıkar ve çıplak gerçekliğe döner.
Bu ani geçiş, okur üzerinde güçlü bir sarsıntı yaratır.
Temalar
- Savaşın romantikleştirilmesi
- Medyanın olayları sembolleştirmesi
- Gerçek ile temsil arasındaki fark
- Ölümün fiziksel gerçekliği
- Aşk
- Umudun yıkılışı
- İroni
- Bellek ve tarih
Sonuç
“Aşk Hikâyeleri”, görünüşte Bosko ile Admira’nın aşkını anlatır; gerçekte ise savaşın medyada nasıl estetikleştirildiğini sorgular. Goran Simic, gazete manşetlerinin romantik dili ile köprü üzerinde çürüyen cesetlerin dayanılmaz gerçekliğini karşı karşıya getirerek, savaşın hiçbir mecazla hafifletilemeyeceğini gösterir.
Şiirin en çarpıcı yönü, okuru şu soruyla baş başa bırakmasıdır: Bir trajedi, sembole dönüştürüldüğünde, yaşanan acının kendisi görünmez hâle mi gelir? Simic’in cevabı açıktır: Evet. Gazeteler “Romeo ve Juliet”i anlatırken, köprüde nöbet tutan asker yalnızca çürümenin kokusunu solumaktadır. Bu karşıtlık, şiirin hem etik hem de estetik merkezini oluşturur.
